Beroepsaansprakelijkheid voor accountant bij intellectueel-eigendomsclaim

Wat betekent ‘beroepsaansprakelijkheid’ bij een intellectueel-eigendomsclaim?

Beroepsaansprakelijkheid is de aansprakelijkheid voor schade die ontstaat doordat een professional in de uitoefening van zijn beroep niet handelt zoals van hem mag worden verwacht. Bij een intellectueel-eigendomsclaim (bijvoorbeeld over auteursrecht, merkrechten of software) is de kernvraag daarom niet alleen of het recht bestaat of is geschonden, maar ook of de accountant een fout heeft gemaakt of een verplichting niet is nagekomen binnen het accountantswerk, en of die fout in een logisch verband staat tot de gestelde schade.

Belangrijk om te scheiden: een intellectueel-eigendomsclaim gaat vaak over het ‘idee’ of de ‘creatie’ en de vermeende inbreuk. Beroepsaansprakelijkheid kijkt naar de ‘dienstverlening’ en de mogelijke beroepsmatige tekortkoming. Die twee hoeven niet automatisch samen te vallen.

Hoe kan een accountant betrokken raken bij een intellectueel-eigendomsclaim?

Er zijn meerdere routes waarop een claim in de praktijk relevant kan worden:

1. Informatie of advisering: als de accountant (bijvoorbeeld bij keuzes rond verslaggeving, documentatie of verwerking van gegevens) informatie aanlevert waarop een derde zich baseert, en die basis later leidt tot een claim.
2. Beoordeling en controles: als de accountant werkzaamheden uitvoert die onvoldoende zorgvuldig zijn (bijvoorbeeld ten aanzien van de juistheid van gegevens of de correcte verwerking van aangeleverde stukken), waardoor een derde schade stelt.
3. Werkproduct en doorwerking: als het accountantswerk een bepaald werkproduct of een onderbouwing vormt dat vervolgens door een opdrachtgever wordt gebruikt en daarmee wordt ‘gelinkt’ aan de gestelde intellectueel-eigendomsinbreuk.

De praktische toets is steeds hetzelfde: welke specifieke handeling of nalatigheid wordt verweten, en hoe is die concreet verbonden aan de schade die de eiser stelt.

Wanneer raakt het echt: causaliteit en verwijtbaarheid

Veel discussies ontstaan doordat partijen verschillende dingen door elkaar halen.

• Causaliteit: er moet een aantoonbaar verband zijn tussen het handelen/nalaten en de door de ander gestelde schade. Dat betekent dat een claim niet alleen ‘inhoudelijk’ intellectueel-eigendomsrecht betreft, maar ook ‘materieel’ te herleiden is naar de beroepshandeling.
• Verwijtbaarheid: er moet sprake zijn van een tekortschieten dat als beroepsfout kan worden gezien. Dat kan gaan over onzorgvuldigheid, een onjuiste werkwijze of het onvoldoende volgen van wat redelijkerwijs van een accountant verwacht mag worden.

Als de intellectueel-eigendomsproblematiek vooral voortkomt uit de eigen keuzes van de opdrachtgever (bijvoorbeeld het inzetten van materiaal zonder rechten), dan kan de rol van de accountant beperkter zijn dan de claim suggereert. Omgekeerd: als de accountant juist een cruciale schakel was in het tot stand komen van de situatie die tot de claim leidt, kan verwijtbaarheid sneller aan de orde komen.

Beïnvloedende factoren en uitzonderingen (waar je op moet letten)

Zonder vooruit te lopen op een specifieke verzekeringspolis zijn er algemeen herkenbare factoren die de uitkomst sterk kunnen bepalen:

1. Reikwijdte van de ‘beroepsdaad’: alleen gebeurtenissen die samenhangen met de beroepsuitoefening tellen doorgaans mee. Losstaande commerciële of strikt niet-beroepsmatige activiteiten vallen meestal buiten beeld.
2. Contractuele context: afspraken tussen opdrachtgever en accountant kunnen de verwachtingen en daarmee de beoordelingsmaatstaf beïnvloeden. Ook kan de aansprakelijkheid anders worden afgebakend richting derden.
3. Omvang van de schade: een intellectueel-eigendomsclaim bevat vaak meerdere schadeposten (bijvoorbeeld kosten, schadevergoeding, procedurekosten). Niet elke post heeft hetzelfde causale verband met de accountantshandeling.
4. Timing en feitencomplex: doordat claims vaak pas later worden ingediend, is het essentieel om te weten welke werkzaamheden wanneer hebben plaatsgevonden en welke versie van documenten of onderbouwingen is gebruikt.

Omdat verzekeringsvoorwaarden per aanbieder en per polis kunnen verschillen, is het verstandig om de exacte dekkingstekst en relevante uitsluitingen te controleren voor jouw situatie. Dit artikel geeft algemene handvatten, geen polisinterpretatie.

Praktische controlepunten voor accountants en opdrachtgevers

Als je een mogelijke intellectueel-eigendomsclaim ziet aankomen (of al hebt ontvangen), kun je de feiten gestructureerd afbakenen met deze vragen:

• Welke concrete accountantshandeling wordt verweten: advies, controle, verslaggeving, verwerking van data, beoordeling van stukken, of iets anders?
• Wat is het beweerdelijke oorzakelijke verband: waarom stelt de eiser dat juist die handeling de schade heeft veroorzaakt?
• Welke stappen zijn genomen om zorgvuldig te werken: werkdossiers, notities, reviewmomenten, gebruikte bronnen en onderbouwing.
• Wie is verantwoordelijk voor de onderliggende keuze die mogelijk tot de intellectueel-eigendomsinbreuk heeft geleid: de opdrachtgever, een leverancier, of een derde.
• Welke schadeposten zijn geclaimd en welke daarvan zijn concreet te koppelen aan de beroepshandeling?

Door deze vragen vroeg te beantwoorden, wordt duidelijk of het vooral gaat om een inhoudelijk intellectueel-eigendomsconflict, of dat er werkelijk een beroepsfout bij de accountant in het geding is.

Als je je organisatie verder wil positioneren, kan het helpen om ook bredere informatie over beroepsaansprakelijkheid te bekijken en je aanvraagproces te vergelijken met wat bij jou past via de relevante informatiepagina’s. Bijvoorbeeld via: aanvraagformulier beroepsaansprakelijkheidsverzekering en aig beroepsaansprakelijkheid.