Beroepsaansprakelijkheid voor accountant bij rekenfout

Waar gaat beroepsaansprakelijkheid voor de accountant bij een rekenfout over?

Beroepsaansprakelijkheid betekent dat een accountant aansprakelijk kan worden gesteld voor schade die ontstaat door een fout in de uitvoering van de professionele werkzaamheden. Bij een rekenfout gaat het meestal om een onjuiste uitkomst die voortkomt uit fouten in berekeningen, doorrekeningen of verwerking van gegevens.

Of die rekenfout tot aansprakelijkheid leidt, hangt af van meer dan alleen “het is verkeerd uitgerekend”. In de kern moet duidelijk zijn dat:

er sprake is van een relevante fout in het kader van de opdracht,
die fout verwijtbaar is (dus niet simpelweg pech of een onvermijdelijke vergissing),
er schade is ontstaan,
en er een causaal verband is tussen de rekenfout en die schade.

Omdat de exacte beoordeling altijd afhangt van de feiten (zoals de opdrachtomschrijving en hoe het werk is uitgevoerd), blijft het uitgangspunt: een rekenfout is een mogelijke trigger, maar geen automatische aansprakelijkheid.

Hoe werkt de beoordeling meestal: fout, verwijt, schade en oorzaak

Bij een geschil over een rekenfout wordt doorgaans stap voor stap gekeken naar de samenhang tussen beroepshandelen en het eindresultaat.

Wat was de opdracht en wat mocht worden verwacht? De rekenfout moet worden geplaatst binnen wat de accountant geacht werd te doen. Werkte de accountant volgens de afgesproken rekenmethode, brondocumentatie en rapportage-eisen? Als een rekenfout ontstaat door onduidelijke of ontbrekende input, kan dat de beoordeling beïnvloeden.
Is de fout daadwerkelijk beroepsgerelateerd? Niet elke verkeerde berekening ligt per definitie aan het handelen van de accountant. Soms komt een verschil bijvoorbeeld door aangeleverde cijfers, invoerfouten van derden of een latere wijziging. Hoe de gegevens zijn verkregen en gecontroleerd, is daarom relevant.
Was de fout verwijtbaar? Verwijtbaarheid draait om de professionele zorgvuldigheid. Had de fout redelijkerwijs voorkomen kunnen worden met passende controles en checks? Wat “passend” is, hangt samen met de complexiteit van de opdracht en de gehanteerde werkwijze.
Is er schade en is die toe te rekenen? Zelfs bij een fout is aansprakelijkheid alleen relevant als er schade is. Bovendien moet die schade (in voldoende mate) herleid kunnen worden tot de rekenfout. In de praktijk kan ook een keten van oorzaken meespelen; dan wordt het lastig om één rekenfout als dominante oorzaak aan te wijzen.

Veelvoorkomende misverstanden en wanneer het beeld kan kantelen

Een aantal denkfouten komt vaak terug bij rekenfouten.

Misverstand: “Als het numeriek niet klopt, ben je automatisch aansprakelijk.” Een fout geeft richting, maar aansprakelijkheid vereist nog steeds verwijtbaarheid, schade en causaal verband. Als de schade niet aantoonbaar voortkomt uit de rekenfout, of als de fout te wijten is aan andere factoren, kan het oordeel kantelen.

Misverstand: “Elke rekenfout is een beroepsfout.” Soms is de fout geen gevolg van het beroepsmatig handelen maar van externe of later gewijzigde informatie. Het moment waarop de cijfers zijn aangeleverd, en hoe de accountant daarmee omging, weegt mee.

Misverstand: “Een correctie achteraf maakt aansprakelijkheid altijd ongedaan.” Een herstel kan de impact beperken, maar sluit aansprakelijkheid niet per se uit. Doorslaggevend is wat er vóór de correctie is gebeurd en welke schade is ontstaan in die periode.

Gevolg voor de beoordeling: Hoe meer aantoonbaar is dat passende controles zijn uitgevoerd en dat de rekenfout niet had mogen voorkomen bij een zorgvuldige uitvoering, hoe genuanceerder het aansprakelijkheidsbeeld kan worden. Andersom geldt: als elementaire controles ontbreken, wordt de fout vaker als verwijtbaar gezien.

Preventie en bewijs: zo maak je rekenkwaliteit toetsbaar

Je kunt rekenrisico niet “zero” maken, maar je kunt wel aantonen dat je zorgvuldig hebt gewerkt. Let daarom op controleerbaarheid en vastlegging.

Werk met herleidbare input. Leg vast welke cijfers zijn gebruikt, waar ze vandaan komen en in welke versie.
Gebruik onafhankelijke checks waar passend. Denk aan dubbele berekening of een plausibiliteitscontrole (bijvoorbeeld marges of sign checks) voor afwijkingen.
Voorkom eenrichtingsverwerking. Controleer niet alleen het eindresultaat, maar ook tussenstappen waarin rekenfouten ontstaan.
Leg afwijkingen en beslissingen vast. Als iets niet direct klopt, is documenteren van de oorzaak en de gekozen correctie belangrijk.
Maak het proces consistent met de complexiteit. Bij hogere complexiteit hoort doorgaans een hoger niveau van controle.

Controlepunten voor opdrachtgevers en accountants

Als je wilt begrijpen waar de discussie bij een rekenfout vaak over gaat, check dan deze punten in je eigen dossier (zonder daarbij conclusies vooraf te forceren).

Opdrachtafbakening: wat was precies de te leveren berekening en welke methode is overeengekomen?
Gegevensherkomst: waren de gebruikte inputs compleet en actueel, en is dit navolgbaar?
Uitvoering en controles: welke controles zijn gedaan, en zijn die aantoonbaar vastgelegd?
Afwijkingen en reactie: is een geconstateerde afwijking tijdig gesignaleerd en correct verwerkt?
Schade en oorzaak: welke schade wordt gesteld, en hoe wordt de link met de rekenfout onderbouwd?

Door deze punten systematisch te beantwoorden, wordt duidelijk of een rekenfout vooral een administratieve misslag is, of dat er een juridisch relevant verband kan spelen tussen fout, zorgvuldigheid en schade. Omdat elke zaak feitelijk is, blijft de uitkomst onzeker totdat alle omstandigheden compleet zijn.