Beroepsaansprakelijkheid voor accountant bij verkeerde configuratie: wat je moet weten

Waar gaat het bij “verkeerde configuratie” om?

Met “verkeerde configuratie” wordt doorgaans bedoeld dat instellingen in een werkomgeving, softwareomgeving of processtappen niet correct zijn afgestemd op wat nodig is voor een juiste verwerking van gegevens en output. Voor een accountant kan het bijvoorbeeld gaan om foutieve of onvolledige inrichting die gevolgen heeft voor verslaglegging, berekeningen of kwaliteitsborging.

Het is belangrijk om de term af te bakenen: een configuratieprobleem is niet hetzelfde als een willekeurige rekenfout of een gebrek in uitleg. Het gaat juist om de vooraf ingerichte instellingen of werkafspraken waardoor de uitkomst systematisch of structureel afwijkt.

Wanneer kan een accountant aansprakelijk zijn?

Beroepsaansprakelijkheid draait in de kern om het volgende beoordelingsschema:

Er is sprake van een toerekenbare fout (bijvoorbeeld onzorgvuldig handelen of nalaten).
Er is schade ontstaan (financieel nadeel of ander aantoonbaar gevolg).
Er is een causaal verband tussen de fout en de schade.

Bij verkeerde configuratie wordt vaak gekeken naar de professionele zorgvuldigheid: had de accountant in redelijkheid kunnen (en moeten) voorzien dat de gekozen of niet-gecheckte instellingen tot onjuiste uitkomsten zouden leiden? Ook telt mee welke verantwoordelijkheden feitelijk bij de accountant lagen binnen de opdracht en het gebruikte proces.

Hoe verloopt een claim bij configuratiefouten in de praktijk?

Een claim ontstaat meestal niet “automatisch”, maar via een proces van vaststelling en onderbouwing. Vaak verloopt dit grofweg als volgt:

Vaststelling van het probleem: welke configuratie-instelling was onjuist of ontbrak, en sinds wanneer.
Relatie met de werkzaamheden: wat is er precies gedaan (of nagelaten) tijdens de controle, het verwerken of het beoordelen van uitkomsten.
Effect op output: welke rapportages, berekeningen of verklaringen zijn daardoor geraakt.
Schadebepaling: welke schade wordt gesteld en hoe die schade samenhangt met het configuratieprobleem.

Daarbij geldt: hoe specifieker de claim wordt onderbouwd (met logbestanden, werkpapers, versie-informatie en controlemomenten), hoe beter de discussie te voeren is over fout, causaliteit en omvang.

Misverstanden en uitzonderingen die het verschil kunnen maken

Een veelvoorkomend misverstand is dat “een systeem stond verkeerd” automatisch betekent dat de accountant juridisch aansprakelijk is. Juridisch gezien gaat het niet alleen om het bestaan van het technische probleem, maar ook om de rol van de accountant: zat er een redelijke zorgvuldigheidstoets in, was de fout voorzienbaar, en zijn de controlewerkzaamheden uitgevoerd zoals passend bij de opdracht?

Een tweede misverstand is dat elke afwijking uit een configuratieprobleem automatisch tot schade leidt. Zonder aantoonbare schade en zonder aannemelijk causaal verband blijft de kern van de aansprakelijkheid vaak onvoldoende.

Ook kan de afbakening tussen verantwoordelijkheden een rol spelen: soms ligt technische inrichting primair bij een IT- of beheerpartij, terwijl de accountant vooral beoordeelt of de output klopt. De precieze verdeling van taken is daarom wezenlijk.

Controlepunten om risico’s te beperken (zonder te gokken)

Er zijn praktische, niet-gevoelige controlepunten die helpen om de kans op configuratiefouten en discussies achteraf te verkleinen:

Werk met vastgelegde instellingen: documenteer welke configuratie is gebruikt, inclusief versies en wijzigingen.
Leg controlemomenten vast: beschrijf wanneer en hoe is gecontroleerd op plausibiliteit, consistentie en afwijkingen.
Gebruik een check op output: richt je beoordeling niet alleen op het proces, maar ook op het resultaat (rapportages/berekeningen).
Let op wijzigingen: zet een werkwijze op waarbij updates of aanpassingen van systemen worden gemeld en opnieuw beoordeeld.

Deze punten vervangen geen professionele beoordeling, maar maken wel zichtbaar of de accountant de nodige zorgvuldigheid heeft betracht.

Wanneer is extra aandacht nodig?

Extra aandacht is vooral relevant wanneer:

de configuratie impact heeft op kernberekeningen of de kern van de rapportage,
wijzigingen recent zijn doorgevoerd (waardoor de kans op nieuw risico groter is),
er beperkte controle op afwijkingen is geweest,
meerdere partijen aan de inrichting hebben gewerkt en verantwoordelijkheden niet helder zijn.

Als je deze situaties herkent, kun je de kwaliteitsborging en dossiervorming sterker organiseren. Dat helpt niet alleen om fouten te voorkomen, maar ook om later transparant te kunnen uitleggen hoe tot een beoordeling is gekomen.